Kanun Numarası : 5253
Kabul Tarihi : 4/11/2004
Yayımlandığı R. Gazete : Tarih : 23/11/2005 Sayı : 25649
*
* *
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam ve Tanımlar
Amaç ve kapsam
MADDE 1. Bu Kanunun amacı; dernekler, dernek şube veya temsilcilikleri,
federasyonlar, konfederasyonlar ve yabancı dernekler ile merkezleri
yurt dışında bulunan dernek ve vakıf dışındaki kâr amacı gütmeyen
kuruluşların Türkiye'deki şube veya temsilciliklerinin yasak ve izne
tâbi faaliyetlerini, yükümlülüklerini, denetimlerini ve uygulanacak
cezalar ile derneklere ilişkin diğer hususları düzenlemektir.
Tanımlar
MADDE 2. Bu Kanunun uygulanmasında;
a) Dernek: Kazanç paylaşma dışında, kanunlarla yasaklanmamış belirli
ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere, en az yedi gerçek veya tüzel
kişinin, bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmek suretiyle
oluşturdukları tüzel kişiliğe sahip kişi topluluklarını,
b) Derneğin yerleşim yeri: Derneğin yönetim faaliyetlerinin
yürütüldüğü yeri,
c) Dernek merkezi: Derneğin yerleşim yerinin bulunduğu il veya ilçeyi,
d) Mülkî idare amiri: Dernek merkezinin bulunduğu yerin vali veya
kaymakamını,
e) Dernekler birimi: İllerde il dernekler müdürlüğünü, ilçelerde
dernekler büro şefliğini,
f) Plâtform: Derneklerin kendi aralarında veya vakıf, sendika ve
benzeri sivil toplum kuruluşlarıyla ortak bir amacı gerçekleştirmek
üzere girişim, hareket ve benzeri adlarla oluşturdukları tüzel
kişiliği bulunmayan geçici nitelikteki birliktelikleri,
g) Üst kuruluş: Derneklerin oluşturduğu tüzel kişiliği bulunan
federasyonları ve federasyonların oluşturduğu konfederasyonları,
h) Şube: Dernek faaliyetlerinin yürütülebilmesi için bir derneğe bağlı
olarak açılan, tüzel kişiliği olmayan ve bünyesinde organları bulunan
alt birimi,
i) Temsilcilik: Dernek faaliyetlerinin yürütülebilmesi için bir
derneğe bağlı olarak açılan, tüzel kişiliği ve bünyesinde organları
bulunmayan alt birimi, İfade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Genel Hükümler
Dernek kurma hakkı
MADDE 3. Fiil ehliyetine sahip gerçek veya tüzel kişiler, önceden izin
almaksızın dernek kurma hakkına sahiptir.
Ancak, Türk Silâhlı Kuvvetleri ve kolluk kuvvetleri mensupları ile
kamu kurum ve kuruluşlarının memur statüsündeki görevlileri hakkında
özel kanunlarında getirilen kısıtlamalar saklıdır.
Onbeş yaşını bitiren ayırt etme gücüne sahip küçükler; toplumsal,
ruhsal, ahlakî, bedensel ve zihinsel yetenekleri ile spor, eğitim ve
öğretim haklarını, sosyal ve kültürel varlıklarını, aile yapısını ve
özel yaşantılarını korumak ve geliştirmek amacıyla yasal
temsilcilerinin yazılı izni ile çocuk dernekleri kurabilir veya
kurulmuş çocuk derneklerine üye olabilirler.
Oniki yaşını bitiren küçükler yasal temsilcilerinin izni ile çocuk
derneklerine üye olabilirler ancak yönetim ve denetim kurullarında
görev alamazlar.
Çocuk derneklerine onsekiz yaşından büyükler kurucu veya üye
olamazlar.
Dernek tüzüğü
MADDE 4. Her derneğin bir tüzüğü bulunur. Bu tüzükte aşağıda gösterilen
hususların belirtilmesi zorunludur:
a) Derneğin adı ve merkezi.
b) Derneğin amacı ve bu amacı gerçekleştirmek için dernekçe
sürdürülecek çalışma konuları ve çalışma biçimleri ile faaliyet alanı.
c) Derneğe üye olma ve üyelikten çıkmanın şart ve şekilleri.
d) Genel kurulun toplanma şekli ve zamanı.
e) Genel kurulun görevleri, yetkileri, oy kullanma ve karar alma usul
ve şekilleri.
f) Yönetim ve denetim kurullarının görev ve yetkileri, ne suretle
seçileceği, asıl ve yedek üye sayısı.
g) Derneğin şubesinin bulunup bulunmayacağı, bulunacak ise şubelerin
nasıl kurulacağı, görev ve yetkileri ile dernek genel kurulunda nasıl
temsil edileceği.
h) Üyelerin ödeyecekleri giriş ve yıllık aidat miktarının belirlenme
şekli.
ı) Derneğin borçlanma usulleri.
j) Derneğin iç denetim şekilleri.
k) Tüzüğün ne şekilde değiştirileceği.
l) Derneğin feshi halinde mal varlığının tasfiye şekli.
Uluslararası faaliyet
MADDE 5. Dernekler, tüzüklerinde gösterilen amaçları gerçekleştirmek üzere
uluslararası faaliyette veya işbirliğinde bulunabilir, yurt dışında
temsilcilik veya şube açabilir, yurt dışında dernek veya üst kuruluş
kurabilir veya yurt dışında kurulmuş dernek veya kuruluşlara
katılabilirler.
Yabancı dernekler, Dışişleri Bakanlığının görüşü alınmak suretiyle
İçişleri Bakanlığının izniyle Türkiye'de faaliyette veya işbirliğinde
bulunabilir, temsilcilik veya şube açabilir, dernek veya üst kuruluş
kurabilir veya kurulmuş dernek veya üst kuruluşlara katılabilirler.
Tüzel kişilerin oy kullanması
MADDE 6. Tüzel kişinin üye olması halinde, tüzel kişinin yönetim kurulu
başkanı veya temsille görevlendireceği kişi oy kullanır. Bu kişinin
başkanlık veya temsil görevi sona erdiğinde, tüzel kişi adına oy
kullanacak kimse yeniden belirlenir.
Şube genel kurulları
MADDE 7. Şube genel kurulları olağan toplantılarını merkez genel kurulu
toplantısından en az iki ay önce bitirmek zorundadırlar.
Federasyon ve konfederasyonlar
MADDE 8. Federasyonların üye sayısının beşten ve konfederasyonların üye
sayısının üçten aşağı düştüğü ve bu durum üç ay içinde giderilmediği
takdirde haklarında kendiliğinden sona erme hükümleri uygulanır.
Federasyonlar ve konfederasyonlar temsilcilik dışında her ne ad
altında olursa olsun, başka bir örgüt kuramazlar.
İç denetim
MADDE 9. Derneklerde iç denetim esastır. Genel kurul, yönetim kurulu veya
denetim kurulu tarafından iç denetim yapılabileceği gibi, bağımsız
denetim kuruluşlarına da denetim yaptırılabilir. Genel kurul, yönetim
kurulu veya bağımsız denetim kuruluşlarınca denetim yapılmış olması,
denetim kurulunun yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
Denetim kurulu; derneğin, tüzüğünde gösterilen amaç ve amacın
gerçekleştirilmesi için sürdürüleceği belirtilen çalışma konuları
doğrultusunda faaliyet gösterip göstermediğini, defter, hesap ve
kayıtların mevzuata ve dernek tüzüğüne uygun olarak tutulup
tutulmadığını, dernek tüzüğünde tespit edilen esas ve usullere göre ve
bir yılı geçmeyen aralıklarla denetler ve denetim sonuçlarını bir
rapor halinde yönetim kuruluna ve toplandığında genel kurula sunar.
Denetim kurulu üyelerinin istemi üzerine, her türlü bilgi, belge ve
kayıtların, dernek yetkilileri tarafından gösterilmesi veya verilmesi,
yönetim yerleri, müesseseler ve eklentilerine girme isteğinin yerine
getirilmesi zorunludur.
Yardım ve işbirliği
MADDE 10. Dernekler, tüzüklerinde gösterilen amaçları gerçekleştirmek üzere,
benzer amaçlı derneklerden, siyasi partilerden, işçi ve işveren
sendikalarından ve meslekî kuruluşlardan maddî yardım alabilir ve adı
geçen kurumlara maddî yardımda bulunabilirler.
5072 sayılı Dernek ve Vakıfların Kamu Kurum ve Kuruluşları ile
İlişkilerine Dair Kanun hükümleri saklı kalmak üzere, dernekler kamu
kurum ve kuruluşları ile görev alanlarına giren konularda ortak
projeler yürütebilirler. Bu projelerde kamu kurum ve kuruluşları,
proje maliyetlerinin en fazla yüzde ellisi oranında aynî veya nakdî
katkı sağlayabilirler.
Gelir ve giderlerde usul ile dernek defterleri
MADDE 11. Dernek gelirleri alındı belgesi ile toplanır ve giderler harcama
belgesi ile yapılır. Dernek gelirlerinin bankalar aracılığı ile
toplanması halinde banka tarafından düzenlenen dekont veya hesap özeti
gibi belgeler alındı belgesi yerine geçer. Alındı belgeleri ve harcama
belgelerinin saklama süresi beş yıldır.
Dernek gelirlerinin toplanmasında kullanılacak alındı belgeleri
yönetim kurulu kararı ile bastırılır. Alındı belgelerinin şekli,
bastırılması, onaylanması ve kullanılması ile dernek gelirlerinin
toplanmasında kullanılacak yetki belgesine ilişkin hususlar
yönetmelikte düzenlenir.
Dernek gelirlerini toplayacak kişiler yönetim kurulu kararıyla
belirlenir ve bunlar adına yetki belgesi düzenlenir.
Dernekler tarafından tutulacak defter ve kayıtlar ile ilgili usul ve
esaslar yönetmelikte düzenlenir. Bu defterlerin dernekler biriminden
ya da noterden onaylı olması zorunludur.
Sandık kurma
MADDE 12. Dernekler, tüzüklerinde yazılı olmak ve sağlanan kârı üyelerine
paylaştırmamak, gelir, faiz veya başka adlarla üyelerine aktarmamak
şartıyla üyelerinin yiyecek, giyecek gibi zarurî ihtiyaç maddelerini
ve diğer mal ve hizmetlerle kısa vadeli kredi ihtiyaçlarını karşılamak
amacıyla sandık kurabilirler.
Bu sandıkların kuruluş ve çalışma esasları yönetmelikte düzenlenir.
Dernek görevlileri ve ücretleri
MADDE 13. Üye sayısının 100 kişiden çok olması şartıyla dernek hizmetleri
gönüllüler veya yönetim kurulu kararı ile göreve başlatılan ücretliler
aracılığıyla yürütülür.
Dernek yönetim ve denetim kurullarının kamu görevlisi olmayan başkan
ve üyelerine ücret verilebilir. Verilecek ücret ile her türlü ödenek,
yolluk ve tazminatlar genel kurul tarafından tespit olunur. Yönetim ve
denetim kurulu üyeleri dışındaki üyelere ücret, huzur hakkı veya başka
bir ad altında herhangi bir karşılık ödenemez.
Dernek hizmetleri için görevlendirilecek üyelere verilecek gündelik ve
yolluk miktarları genel kurul tarafından tespit olunur.
Gençlik ve spor kulüpleri
MADDE 14. Derneklerden başvurmaları halinde; spor faaliyetine yönelik olanlar
spor kulübü, boş zamanları değerlendirme faaliyetine yönelik olanlar
gençlik kulübü ve her iki faaliyeti birlikte amaçlayanlar gençlik ve
spor kulübü adını alır. Bu kulüpler, Gençlik ve Spor Genel
Müdürlüğünce tutulacak kütüğe kayıt ve tescil edilir.
Kulüplerin organları, bu organların görev ve yetkileri, kulüplerin
Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünce de denetlenmesi ve bunlara
yapılacak yardımların şekil ve şartları, üst kuruluş oluşturmada
uyulacak esas ve usuller, gençlik ve spor faaliyetlerini
yürüteceklerin nitelikleri ve bunlara uygulanacak disiplin işlemleri,
kulüplerin kayıt ve tesciline ilişkin esaslar İçişleri Bakanlığının
uygun görüşü üzerine Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu
Bakanlıkça yürürlüğe konulacak yönetmelikte düzenlenir.
Tasfiye
MADDE 15. Genel kurul kararı ile feshedilen veya kendiliğinden sona erdiği
tespit edilen derneğin para, mal ve haklarının tasfiyesi, tüzüğünde
gösterilen esaslara göre yapılır. Tüzükte tasfiyenin ne şekilde
yapılacağının genel kurul kararına bırakıldığı hallerde, genel kurul
tarafından bir karar alınmamış veya genel kurul toplanamamışsa, yahut
dernek mahkeme kararı ile feshedilmişse, derneğin bütün para, mal ve
hakları, mahkeme kararıyla derneğin amacına en yakın ve kapatıldığı
tarihte en fazla üyeye sahip derneğe devredilir.
Kendiliğinden sona erdiği tespit edilen veya feshine karar verilen
derneklerin tasfiye ve devir işlemleri tamamlandıktan sonra dernekler
kütüğündeki kayıtları silinir.
Feshedilmesi için hakkında soruşturma veya dava açılmış olan bir
dernek, fesih ve buna bağlı olarak dernek mallarının devrine dair bir
karar aldığı takdirde, soruşturma ve dava sonuçlanıncaya kadar devir
işlemi yapılmaz.
Tasfiye işlemleri sonucu derneklerin defter ve belgelerinin saklanma
usulü, süresi ve tasfiyeye ilişkin gerekli belgeler yönetmelikte
düzenlenir.
Basımevlerinin sorumluluğu
MADDE 16. Basımevleri, dernek gelirlerinin toplanmasında kullanılacak alındı
belgelerini bastıktan sonra, bu belgelerin seri ve sıra numaralarını
onbeş gün içinde mülkî idare amirliğine bildirmek zorundadır.
Hata ve noksanlıkların giderilmesi
MADDE 17. Derneklerin iş ve işlemlerinde, bu Kanun ve 4721 sayılı Türk Medenî
Kanunu ile bunlara dayanılarak çıkarılan yönetmeliklerin hükümlerine
aykırılık tespit edilmesi halinde, konusu suç teşkil etmeyen hata ve
noksanlıkların mülkî idare amirinin yazılı istemi üzerine, ilgili
dernek tarafından otuz gün içerisinde giderilmesi zorunludur.
Yargılama usulü
MADDE 18. Bu Kanunla ilgili olarak hukuk mahkemelerinde bakılacak davalarda
basit yargılama usulü uygulanır.
Bu Kanun hükümlerine aykırı davranan failler hakkındaki soruşturma ve
kovuşturma, yer ve zaman kaydı aranmaksızın 3005 sayılı Meşhud Suçların
Muhakeme Usulü Kanunu hükümlerine göre yapılır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Denetim ve Bildirimler
Beyanname verme yükümlülüğü ve denetim
MADDE 19. Dernekler, yıl sonu itibarıyla faaliyetlerini, gelir ve gider
işlemlerinin sonuçlarını düzenleyecekleri beyanname ile her yıl Nisan
ayı sonuna kadar mülkî idare amirliğine vermekle yükümlüdürler.
Beyannamenin düzenlenmesine ilişkin esas ve usuller yönetmelikte
düzenlenir.
Gerekli görülen hallerde, derneklerin tüzüklerinde gösterilen amaçlar
doğrultusunda faaliyet gösterip göstermedikleri, defterlerini ve
kayıtlarını mevzuata uygun olarak tutup tutmadıkları İçişleri Bakanı
veya mülkî idare amiri tarafından denetletilebilir. Bu denetimlerde
kolluk kuvveti mensupları görevlendirilemez. İçişleri Bakanlığı ve
mülkî idare amirlerinin yapacağı denetimler mesai saatleri içerisinde
yapılır. Bu denetimler en az yirmidört saat önce derneklere
bildirilir.
Denetim sırasında görevli memurlar tarafından istenecek her türlü
bilgi, belge ve kayıtların, dernek yetkilileri tarafından gösterilmesi
veya verilmesi, yönetim yerleri, müesseseler ve eklentilerine girme
isteğinin yerine getirilmesi zorunludur.
Denetim sırasında, suç teşkil eden fiillerin tespit edilmesi hâlinde,
mülkî idare amiri durumu derhal Cumhuriyet savcılığına ve derneğe
bildirir.
Kolluk kuvvetlerinin yetkisi
MADDE 20. Kamu düzeninin korunması veya suç işlenmesinin önlenmesi
nedenlerinden birine bağlı olarak usulüne göre verilmiş hâkim kararı
olmadıkça, yine bu nedenlere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan
durumlarda mülkî idare amirinin yazılı emri bulunmadıkça, kolluk
kuvvetleri, dernek ve eklentilerine giremez, arama yapamaz ve buradaki
eşyaya el koyamaz. Mülkî idare amirinin kararı yirmidört saat içinde
görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim, kararını el koymadan itibaren
kırksekiz saat içinde açıklar; aksi halde, el koyma kendiliğinden
kalkar. Hâkim kararı, mülkî idare amiri tarafından dernek
yöneticilerine yazıyla duyurulur.
Yurt dışından yardım alınması
MADDE 21. Dernekler mülkî idare amirliğine önceden bildirimde bulunmak
şartıyla yurt dışındaki kişi, kurum ve kuruluşlardan aynî ve nakdî
yardım alabilirler. Bildirimin şekli ve içeriği yönetmelikte
düzenlenir. Nakdî yardımların bankalar aracılığıyla alınması
zorunludur.
Taşınmaz mal edinme
MADDE 22. Dernekler genel kurullarının yetki vermesi üzerine yönetim kurulu
kararıyla taşınmaz mal satın alabilir veya taşınmaz mallarını
satabilirler. Dernekler edindikleri taşınmazları, tapuya tescilinden
itibaren bir ay içinde mülkî idare amirliğine bildirmekle
yükümlüdürler.
Genel kurul toplantısı ve organlara seçilenlerin idareye bildirilmesi
MADDE 23. Dernekler, genel kurulu izleyen otuz gün içinde, yönetim kurulu ve
denetim kurulu ile derneğin diğer organlarına seçilen asıl ve yedek
üyeleri mülkî idare amirliğine bildirmekle yükümlüdür. Dernek
organlarında ve yerleşim yerinde meydana gelen değişiklikler de aynı
usule tâbidir. Genel kurul sonuç bildiriminin şekli, içeriği ve
gerekli belgeler yönetmelikte düzenlenir.
Temsilcilik
MADDE 24. Dernekler, gerekli gördükleri yerlerde dernek faaliyetlerini
yürütmek amacıyla temsilcilik açabilirler. Temsilcilikler, şube veya
dernek genel kurullarında temsil edilmezler. Şubeler temsilcilik
açamazlar. Temsilciliğin adresi, yönetim kurulu kararıyla temsilci
olarak görevlendirilen kişi veya kişiler tarafından o yerin mülkî
idare amirliğine yazılı olarak bildirilir.
Plâtform oluşturma
MADDE 25. Dernekler, amaçları ile ilgisi bulunan ve kanunlarla yasaklanmayan
alanlarda, kendi aralarında veya vakıf, sendika ve benzeri sivil
toplum kuruluşlarıyla ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere ve yetkili
organlarının kararı ile plâtformlar oluşturabilirler.
Plâtformlar, kanunların dernekler için yasakladığı amaç ve faaliyet
konuları doğrultusunda kurulamazlar ve faaliyet gösteremezler. Bu
yasağa aykırı hareket edenler hakkında, bu Kanun ve ilgili kanunların
cezaî hükümleri uygulanır.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
İzne Tâbi Faaliyetler
Derneklerin izinle kurabileceği tesisler
MADDE 26. Derneklerin, tüzüklerinde gösterilen amaçları gerçekleştirmek
üzere, eğitim ve öğretim faaliyetleri için yurt, pansiyon; üyeleri
için lokal açmaları ve lokallerinde alkollü içki kullanılması ile bu
tesislerin işletilmesi mülkî idare amirinden izin almalarına bağlıdır.
Bu tesislerin açılması, işletilmesi ve kapatılmasına ilişkin esas ve
usuller yönetmelikte düzenlenir.
Kamu yararına çalışan dernekler
MADDE 27. Kamu yararına çalışan dernekler, ilgili bakanlıkların ve Maliye
Bakanlığının görüşü üzerine, İçişleri Bakanlığının teklifi ve Bakanlar
Kurulu kararıyla tespit edilir. Bir derneğin kamu yararına çalışan
derneklerden sayılabilmesi için, en az bir yıldan beri faaliyette
bulunması ve derneğin amacı ve bu amacı gerçekleştirmek üzere
giriştiği faaliyetlerin topluma yararlı sonuçlar verecek nitelikte ve
ölçüde olması şarttır.
Kamu yararına çalışan dernek statüsünün kazanılması, kaybedilmesi ve
gerekli belgeler ile diğer esas ve usuller yönetmelikte düzenlenir.
Kamu yararına çalışan dernekler en az iki yılda bir denetlenir.
Yapılan denetimler sonucunda düzenlenen raporlar üzerine, kamu
yararına çalışan derneklerin organlarında görev alan üyeler veya
ilgili personel, ağır hapis veya ağır para cezası verilmesini
gerektiren suçların işlendiğinin tespit edilmesi halinde, geçici bir
tedbir olarak İçişleri Bakanınca görevden uzaklaştırılabilir. Görevden
uzaklaştırılanların yerlerine, kesin hükme kadar, öncelikle dernek
üyelerinden olmak üzere görevlendirme yapılır.
Kamu yararına çalıştıklarına karar verilen dernekler, denetimler
sonunda bu niteliklerini kaybettikleri tespit edilirse, birinci
fıkrada öngörülen usulle haklarında alınan kamu yararına çalışan
derneklerden sayılma kararı kaldırılır.
Türkiye Kızılay Derneği ve Türk Hava Kurumunun tüzüklerini onaylamaya
Bakanlar Kurulu yetkilidir.
Kamu yararına çalışan derneklerin mallarına karşı suç işleyenler
Devlet malına karşı suç işlemiş gibi cezalandırılır.
Dernek adları
MADDE 28. Dernek adlarında; Türk, Türkiye, Milli, Cumhuriyet, Atatürk,
Mustafa Kemal kelimeleri ile bunların baş ve sonlarına getirilen
eklerle oluşturulan kelimeler İçişleri Bakanlığının izni ile
kullanılabilir.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Yasaklar
Bazı ad ve işaretleri kullanma yasağı
MADDE 29. Derneklerin, mevcut veya mahkeme kararıyla kapatılmış veya
feshedilmiş bir siyasî partinin, bir sendikanın veya üst kuruluşun,
bir derneğin veya üst kuruluşun adını, amblemini, rumuzunu, rozetini
ve benzeri işaretleri ya da başka bir ülkeye ve daha önce kurulmuş
Türk devletlerine ait bayrak, amblem ve flamaları kullanmaları
yasaktır.
Kurulması yasak olan dernekler ve yasak faaliyetler
MADDE 30. Dernekler;
a) Tüzüklerinde gösterilen amaç ve bu amacı gerçekleştirmek üzere
sürdürüleceği belirtilen çalışma konuları dışında faaliyette
bulunamazlar.
b) Anayasa ve kanunlarla açıkça yasaklanan amaçları veya konusu suç
teşkil eden fiilleri gerçekleştirmek amacıyla kurulamaz.
c) Askerliğe, millî savunma ve genel kolluk hizmetlerine hazırlayıcı
öğretim ve eğitim faaliyetlerinde bulunamaz, bu amaçları
gerçekleştirmek üzere kamp veya eğitim yerleri açamazlar. Üyeleri için
özel kıyafet veya üniforma kullanamazlar.
Kayıt ve yazışma dili
MADDE 31. Dernekler, defterlerinde ve kayıtlarında ve Türkiye Cumhuriyetinin
resmi kurumlarıyla yazışmalarında Türkçe kullanırlar.
ALTINCI BÖLÜM
Ceza Hükümleri
Ceza hükümleri
MADDE 32. Bu Kanuna aykırı davranışlara uygulanacak cezalar aşağıda
belirtilmiştir:
a) Dernek kurma hakkına sahip olmadıkları halde dernek kuranlar veya
derneklere üye olmaları kanunlarla yasaklandığı halde dernek üyesi
olanlar ile derneklere üye olması kanunlarla yasaklanmış kişileri
bilerek dernek üyeliğine kabul eden veya kaydını silmeyen veya dernek
üyesi iken derneklere üye olma hakkını kaybeden kişileri dernek
üyeliğinden silmeyen dernek yöneticileri beşyüzmilyon lira idarî para
cezası ile cezalandırılır.
b) Genel Kurul toplantılarını kanun ve tüzük hükümlerine aykırı olarak
veya dernek merkezinin bulunduğu veya tüzüğünde belirtilen yer dışında
yapan dernek yöneticileri beşyüzmilyon liraya kadar ağır para cezası
ile cezalandırılır. Mahkemece, kanun ve tüzük hükümlerine aykırı
olarak yapılan genel kurul toplantılarının iptaline de karar
verilebilir.
c) Yurt dışı yardımı bankalar aracılığıyla almayan dernek
yöneticilerine, bu şekilde alınan paranın yüzde beşi oranında idarî
para cezası verilir.
d) Derneğe ait tutulması gereken defter veya kayıtları tutmayan dernek
yöneticileri beşyüzmilyon lira idarî para cezası ile cezalandırılır.
e) Genel kurul ve diğer dernek organlarında yapılan seçimler ve
oylamalar ile oyların sayım ve dökümüne hile karıştıranlar ve defter
veya kayıtları tahrif veya yok edenler veya gizleyenler, fiilleri daha
ağır bir cezayı gerektirmediği takdirde altı aydan iki yıla kadar
hapis ve beşyüzmilyon liraya kadar ağır para cezası ile
cezalandırılır.
f) Her ne suretle olursa olsun kendisine tevdi olunan derneğe ait para
veya para hükmündeki evrak, senet veya sair malları kendisinin veya
başkasının menfaatine olarak sarf veya istihlâk veya rehneden veya
satan, gizleyen, imha, inkâr, tahrif veya tağyir eden yönetim kurulu
başkanı ve üyeleri veya denetçiler ile derneğin diğer personeli
fiilleri daha ağır bir cezayı gerektirmediği takdirde, altı aydan iki
yıla kadar hapis ve beşyüzmilyon liraya kadar ağır para cezası ile
cezalandırılır.
g) Yetkili mercilerin izni olmaksızın yabancı derneklerin Türkiye'de
temsilciliklerini veya şubelerini açanlar, faaliyetlerini yürütenler,
bu derneklerle işbirliğinde bulunanlar veya bu dernekleri üye kabul
edenler beşyüzmilyon liraya kadar para cezası ile cezalandırılır ve
izinsiz açılan şube veya temsilciliğin de kapatılmasına karar verilir.
h) 16 ncı maddede belirtilen bildirim yükümlülüğünü yerine getirmeyen
basımevi yöneticileri beşyüzmilyon lira idarî para cezası ile
cezalandırılır.
ı) 17 nci maddede yer alan zorunluluğa uymayanlar yüzmilyon lira idarî
para cezası ile cezalandırılır.
j) 19 uncu maddede belirtilen beyannameyi bilerek gerçeğe aykırı
olarak verenler üçmilyar liraya kadar ağır para cezası ile
cezalandırılır.
k) 9 ve 19 uncu maddelerin üçüncü fıkralarındaki zorunluluğa
uymayanlar beşyüzmilyon lira idarî para cezası ile cezalandırılır.
l) 21, 22, 23 ve 24 üncü maddelerde belirtilen bildirim yükümlülüğünü,
19 uncu maddede belirtilen beyanname verme yükümlülüğünü yerine
getirmeyen dernek yöneticileri beşyüzmilyon lira idarî para cezası ile
cezalandırılır.
m) 26 ncı maddede belirtilen tesisleri izinsiz açan dernek
yöneticileri, beşyüzmilyon liraya kadar ağır para cezası ile
cezalandırılır ve tesisin kapatılmasına da karar verilebilir.
n) 29 uncu maddede belirtilen yasaklara, yazılı olarak uyarılmalarına
rağmen, aykırı hareket eden dernek yöneticileri, fiilleri daha ağır
bir cezayı gerektirmediği takdirde beşyüzmilyon liraya kadar ağır para
cezası ile cezalandırılır ve derneğin feshine de karar verilir.
o) 30 uncu maddenin (a) bendinde belirtilen yasağa aykırı hareket eden
dernek yöneticileri beşyüzmilyon liradan birmilyar liraya kadar ağır
para cezası ile cezalandırılır, tekerrürü halinde ağır para cezası
yarı nispetinde artırılarak hükmolunur. Aynı maddenin (c) bendine
aykırı faaliyette bulunan dernek yöneticileri, fiilleri daha ağır bir
cezayı gerektirmediği takdirde, bir yıldan az olmamak üzere hapis
cezası ile cezalandırılır ve tesisin kapatılmasına da karar verilir.
p) 30 uncu maddenin (b) bendinde belirtilen kurulması yasak dernekleri
kuranlar ile bu bende aykırı harekette bulunan dernek yöneticileri
fiilleri daha ağır bir cezayı gerektirmediği takdirde bir yıldan üç
yıla kadar hapis ve beşyüzmilyon liraya kadar ağır para cezası ile
cezalandırılır ve derneğin feshine de karar verilir.
r) 31 inci maddede öngörülen zorunluluğa uymayanlar birmilyar lira
idarî para cezası ile cezalandırılır.
Cezaların uygulanması
MADDE 33. Bu Kanunda belirtilen cezalar çocuk dernekleri hakkında, yazılı
olarak uyarılmasına rağmen tekrar edilmesi halinde uygulanır.
Bu Kanunun 32 nci maddesinde geçen "dernek yöneticileri" ibareleri
dernek yönetim kurulu başkanını ifade eder.
Bu Kanunda yazılı olan idarî para cezaları mülkî idare amiri
tarafından verilir. Verilen idarî para cezalarına dair kararlar
ilgililere 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edilir.
Bu cezalara karşı tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde yetkili
idare mahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz, idarece verilen cezanın
yerine getirilmesini durdurmaz. İtiraz üzerine verilen karar kesindir.
İtiraz, zaruret görülmeyen hâllerde evrak üzerinde inceleme yapılarak
en kısa sürede sonuçlandırılır.
Bu Kanuna göre verilen idarî para cezaları 6183 sayılı Âmme
Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil
olunur.
YEDİNCİ BÖLÜM
Diğer Hükümler
Cemiyetler ve Dernekler kanunlarına yapılan atıflar
MADDE 34. Diğer kanunlarda, 3512 sayılı Cemiyetler Kanunu, 1630 sayılı
Dernekler Kanunu veya 2908 sayılı Dernekler Kanunu ile bunların ek ve
değişikliklerine veya belli maddelerine yapılan atıflar, bu Kanuna
veya bu Kanunun aynı konuları düzenleyen madde veya maddelerine
yapılmış sayılır. Bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde aynı konuları
düzenleyen 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun ilgili hükümlerine atıf
yapılmış sayılır.
Kanunun meslekî kuruluşlara uygulanacak hükümleri
MADDE 35. Bu Kanunun 19, 20, 23, 26, 28, 29, 30 ve 31 inci maddeleri özel
kanunlarında hüküm bulunmamak kaydıyla kamu kurumu niteliğindeki
meslek kuruluşları ile işçi ve işveren sendikaları ve üst kuruluşları
için de ceza hükümleriyle birlikte uygulanır.
Uygulanacak hükümler
MADDE 36. Bu Kanun hükümleri; yabancı dernekler ile merkezleri yurt dışında
bulunan dernek ve vakıf dışındaki kâr amacı gütmeyen kuruluşların
Türkiye'deki şube veya temsilcilikleri hakkında da ceza hükümleri ile
birlikte uygulanır. Bu Kanunda hüküm bulunmayan hallerde 4721 sayılı
Türk Medeni Kanununun hükümleri uygulanır.
Yönetmelik
MADDE 37. Bu Kanunun ilgili maddelerinde düzenlenmesi öngörülen yönetmelikler
İçişleri Bakanlığınca, kulüp adını alan derneklerle ilgili yönetmelik
ise Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün bağlı olduğu Bakanlıkça en geç
altı ay içinde Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe konulur. Bu
yönetmelikler çıkarılıncaya kadar mevcut yönetmeliklerin bu Kanuna
aykırı olmayan hükümlerinin uygulanmasına devam olunur.
Değiştirilen ve yürürlükten kaldırılan hükümler
MADDE 38.
A) 22.11.2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 62 nci
maddesi ve 74 üncü maddesinin ikinci fıkrası aşağıdaki şekilde
değiştirilmiştir.
Madde 62. Dernekler, 60 ıncı maddenin son fıkrası gereğince
yapılan yazılı bildirimi izleyen altı ay içinde ilk genel
kurul toplantılarını yapmak ve zorunlu organlarını
oluşturmakla yükümlüdürler.
Olağan genel kurul toplantılarının en geç üç yılda bir
yapılması zorunludur.
B) 4721 sayılı Kanunun 58 inci maddesinin ikinci fıkrasında yer alan
"yerleşim yeri, kurucuları,", 64 üncü maddesinin ikinci fıkrasında yer
alan "tüzükte başkaca bir düzenleme yoksa,", 77 nci maddesinin birinci
fıkrasında yer alan "yerel bir gazete ile ilan edilir ve aynı zamanda
ve bir yazıyla", 92 nci maddesinde yer alan "uluslararası alanda
işbirliği yapılmasında yarar görülen hallerde ve karşılıklı olmak
koşuluyla" ve 93 üncü maddesinde yer alan "karşılıklı olmak koşuluyla"
ibareleri madde metinlerinden çıkarılmıştır.
C) 4721 sayılı Kanunun 61 inci maddesi ile 79 uncu maddesinin üçüncü
fıkrası yürürlükten kaldırılmıştır.
D) 14.2.1985 tarihli ve 3152 sayılı İçişleri Bakanlığı Teşkilât ve
Görevleri Hakkında Kanunun 13/A maddesinin (h) bendi aşağıdaki şekilde
değiştirilmiş ve maddeye aşağıdaki fıkralar eklenmiştir.
h) 2860 sayılı Yardım Toplama Kanununa göre düzenlenecek
yardım toplama faaliyetleriyle ilgili işlemleri yürütmek.
Derneklerin kaydedileceği dernekler kütüğünün şekli, düzenleme
ve kayıt esasları yönetmelikle düzenlenir.
Büyükşehir belediyesi sınırları içinde kalan ilçe
kaymakamlıklarında ayrıca ilçe dernekler büro şeflikleri
oluşturulmaz.
E) 8.6.1984 tarihli ve 227 sayılı Vakıflar Genel Müdürlüğünün Teşkilat
ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 3 üncü maddesine
aşağıdaki fıkra eklenmiştir.
Vakıfların dış ülkelerdeki gerçek veya tüzel kişilerden veya
diğer kuruluşlardan yardım alması, derneklere uygulanan
hükümlere tâbidir.
F) 23.6.1983 tarihli ve 2860 sayılı Yardım Toplama Kanununun 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında yer alan "gezi ve eğlenceler
düzenlemek", 24 üncü maddesinin birinci fıkrasındaki "belirli yerlere
kutu koymak" ibarelerinden sonra gelmek üzere "veya bilgileri otomatik
ya da elektronik olarak işleme tâbi tutmuş sistemler kullanmak"
ibaresi eklenmiştir.
G) 2860 sayılı Kanunun 7 nci maddesi aşağıdaki şekilde
değiştirilmiştir.
Madde 7. Yardım toplama faaliyeti bir ilin birden fazla
ilçesini kapsıyorsa o ilin valisinden, bir ilçenin sınırları
içinde ise o ilçenin kaymakamından izin alınır. Yardım toplama
faaliyeti birden fazla ili kapsıyorsa yardım toplama
faaliyetine girişecek gerçek veya tüzel kişilerin yerleşim
yerinin bulunduğu ilin valisinden izin alınır ve izni veren
valilik tarafından ilgili valiliklere ve İçişleri Bakanlığına
bilgi verilir. Yardım toplama faaliyetleriyle ilgili işlemler
dernekler birimlerince yürütülür.
H) 6.10.1983 tarihli ve 2908 sayılı Dernekler Kanunu yürürlükten
kaldırılmıştır.
Yürürlük
MADDE 39. Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 40. Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.